Na olelo a ka moi hou, Kamehameha IV, 1855.

OLELO A KE ALII.

Hawaii o Keawe, Maui o Kama, Oahu o Kuihewa, Kauai o Mano. Ma lokomaikai o ke Akua, ua kahea ia mai au e noho ma keia wahi kiekie, a e lalau hoi i keia hana nui, oia hoi ka lilo i makua no oukou, a me ka noho ma ka noho Alii, o keia Aupuni. Ua ike no au he hana nui keia i waiho ia mai ma ko’u lima, aka, ma ka hana ana e mama iki ana paha, ma ka hahai pololei mamuli o ke Kumukanawai a’u i hoohiki iho nei e malama imua o ke Akua mana loa a me oukou, aole hiki ia kakou ke ike i ka kakou mau hana ma keia hope aku, aka, e hooikaika kakou, i mea e like ai ko kakou mahaloia mahope o ko kakou haalele ana i keia ao, e like me ke aloha ia o ka poe i hala, ke aloha ia hoi o na milimili a oukou, eke aloha ia hoi o ko’u haku, ihi o Manokalanipo.

Ua hala aku la o Kamehameha III, ka Moi oluolu, ke Alii lokomaikai, ka makua kauoha o ka elemakule, a me ka luahine. Ua hala aku la, aka, aole oia i make, ke ola nei no, aia iloko o ka naau o kona poe kanaka, ke ola nei no oia ma na hana nui, a me na hana lokomaikai, ana i hana ai i kona manawa e ola ana, ke ike ia nei oia ma kela wahi keia wahi o kona Aupuni, aia oia iloko o ka Heiau o kona Akua, aia hoi, iloko o ka hale e ao ia ana ka naauao, aia hoi oia iloko o ka hale hookolokolo ia ana, a e hooko ia ana na Kanawai. Ke ike ia nei no oia ma ka mau o ka pomaikai o keia pae aina, ma ka mau hoi o ka maluhia, o ka waiwai o kela mea keia mea, nolaila, aole e make ana kona aloha, iloko o ka naau o kona lahuikanaka, a hiki i ka lua kupapau.

Ma ka make ana o Kamehameha III, ua pau ka noho ia ana o ko  kakou aina, e ke akua, ua hoi mai nei ka aina ia makou i na Alii, ia oukou hoi na Makaainana. O ka poe i hala aku nei. Ua kupono lakou, no ko lakou manawa, a lakou i noho ai iloko o keia ao, Kamehameha I, ua noho oia no ka manawa koa, manawa ikaika, no ka manawa kaua, a me ka lanakila. Ua kupono hoi kana hana ana, i ka hana i waiho ia mai nana, oia hoi ka hoohui ana i keia Pae Aina, iloko o ke Aupuni, hookahi, a me ka pono ana i olelo ai, “E oni wale no oukou aole pau kuu pono.” Kamehameha II, ua kupono kona noho ana i kona manawa ia ia, ua hoonoa ia ke kapu, ua hoopau ia na hana kupono wale no i ka manawa naaupo, ua hoohiolo ia na akua i kalai ia e ka lima o na kanaka, a ua hoomaka ia hoi ka pono o ka hoomana ana i ke Akua oiaio, hookahi o ka lani. Ko Kamehameha III, noho ana ka manawa i hoomaka ia ai ka holo mua ana o ka naauao mai kela kihi o ka aina a hiki i keia kihi, i kona manawa hoi i hoomaka ia ai na kula, a me na mea e ae e pomaikai ai na kanaka. Ua haawi oia i kona lahuikanaka i Kumukanawai a ua kau hoi oia i na Kanawai i mea e pomaikai ai, a e maluhia ai ko lakou noho ana, o kona lahuikanaka. Ua ae aku oia ina kanaka, e ai aina, ua hooko aku hoi i ko lakou kuleana ma ke ano alodio, ua ae aku oia i kona lahuikanaka e noho pu, a e kuka pu ma na mea nui o ke Aupuni, a e hana no hoi  i na Kanawai, e hoomalu ana, ia lakou iho, he makua io no ia no kana mau keiki, he milimili hoi na kona lahuikanaka, mamua o ko kakou hoopau ana. I ka nana ana i kana mau hana, mai hoopoina kakou i kana mau kauoha hookahi, i kona manawa e ola ana oia hoi o ke kanaka pono, a me kanaka o ke Akua, o kona kanaka ia. e lawe kela mea keia mea i keia olelo noha iho, e like hoi me a’u e lawe nei i keia la i keia olelo na’u i keia la, e hoomaka ana kakou i ka manawa hou, ka makahiki hou.

E hooikaika kakou a pau, aole o na kanaka Hawaii wale no, aka, o na kaikuaana, a me na kaikaina haole i komo mai iloko o ko kakou ohana e hana i na mea e akaka ai ka paa o ko kakou manao, e kupaa ma ko kakou mau pono, ko kakou pomaikai, ko kakou maluhia, a me ko kakou noho kuokoa ana. He oiaio paha, he manawa pilikia keia, aka, aole au i ike i ke kumu pono o ka maule ana o ko kakou manao. Ue kakou i ko kakou Alii, ua waiho la iloko o ka lua kupapau, aka, aole kakou i waiho pu aku me ia i ko kakou manaolana. A nolaila, e lana ko kakou manao, e lokahi ka hapai ana, i keia hana, e hooikaika like kakou i ka malama ana i ka waiwai i waiho ia mai ia kakou e malama, a ina pela kakou e hana ai, aole kakou e hookahuli ia.

No’u iho. E hooikaika no au, e hana, i na mea e mama ai, a e pono ai ke Aupuni, me ka oolea kupono no hoi, e mau ai ka malama ana i na Kanawai e mau ai ka maluhia o ko oukou kino a me ka waiwai pu me ka hooikaika no hoi, e pale aku i ke kolohe ia, mai waho mai, a ke lana nei hoi ko’u manao ia oukou, e hooikaika i ke kokua ana mai ia’u ka malama ana i ke Kumukanawai, i ka hoomau ana, i ka malu o na Kanawai, me ka hoopaa ana hoi, i ko kakou kuokoa ana.

(Elele Hawaii, 1/15/1855, p. 87)

EleleHawaii_1_15_1855_87.jpg

Ka Elele Hawaii, Aoao 87. Ianuari 15, 1855.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s