He aha ia mea ka holomua? 1930.

KE AU KAHIKO O HAWAII NEI A ME KEIA AU HOU E NEE NEI

(Kakauia e George Pooloa)

Ke huli aku a hookuku ae i ke au i hala a me keia au e maalo nei e like me kona hou pela no e hou ai na mea apau; ua lohi ke ano o ka noho’na, ua nalo na pupupu hale pili mauu Hawaii, ua nalo na palau moena, nalo ke kuku kapa ana a nalo na mea apau o ke au i ko kaua mau kupuna a nalo pu me na laau a me ka lapaau ana i na maʻi.

Auhea mai oe, ke ike nei oe he mau halekuai laau, he mau moena ano okoa oloko o ka hale, a o na wahi ipukai ame na umeke a na kupuna ua kapaeia a he mau pola ame na pa nahaha wale ko keia au, na ka pahi e mahelehele ka ia, a ne ke o e lalau, a koe hoi ke puna, a he kapu hoi ka mu-ka i ka wa e noho ai iluna o na noho kikii o na pakaukau.

He wahi kapa pa’upa’u wale iho no ko na kupuna o kaua i kela au i piha me ka naauao, ke ike nei no nae oe i keia wa he mau kapa hinuhinu me ka pahee na aahu o keia au, e hulali ana na waihooluu like ole o na kilika o na wahine me na papale peleleu lapuu i hele a paihi lilo i ka wai me na hulu manu ame na kamaa hila aulii o uwehone, hao mai na lipine ui e pulelo ana.

Auwe no hoi ka nani e o ka pii o na kumukuai, eia nae o kona kuleana no ia, he loaa no na ka oiwi.

E huli ae i ko kaua aoao o na kane he nui hewahewa o na ui mamuli o ka nui o ke dala e kuai ai nona ia mau pono, kau ke kikalika i ka waha he ui hoi kau.

A o ka oi loa aku, ua kapae loa ia aku na oo mahiai o ka aina a me na hana e pono ai ka noho ana, a ua apakau ae nei na lima i ka pila ukulele, he iwa ka hoa e like ai.

Auhea wale mai ana oe ua hoa nei o ka pupuu hookahi mai na kupuna mai, he mau mea nani i oi aku i ko ke au o ko kaua mau kupuna.

He oiaio no hoi paha kau i olello mai nei i ka loli no hoi o ke au kahiko me kona mau pono apau a ua nalohia aku ke au kahiko me kana mau pono, a eia kakou i ke au hou.

A nolaila, he nani wale no hoi paha ka noho ana iloko o na hale laau i hanaia a hinuhinu me ka vaniki a molinaia me na pepa wai gula.

He makahehi wale aku no hoi paha i na aahu weleweka me na hulu lelo pulelo i ka makani, pela wale no hoi ka hoohihi wale aku no i na noho hilinai Puna Kalele ia Kau, me ka nakeke huikau mai o na pa, na puna ame na pahi me na o iluna o na pakaukau.

Owai no hoi ka mea makemake ole i kau mau haanui mai e painuu mai nei i ka lilelile o ke au hou e nee nei iluna o na pakaukau.

Aohe hoole ana i kau helupapa i ka niu ame ke kulolo, aka, aole paha ou noonoo iho la, ke nalo aku nei ke ano o ko kakou noho ana a ke nalo pu aku nei me ko kakou ewe o Hawaii nei.

Ina paha hoi o ka nalo wale aku no o na wahi pupupuhale pili mauu Hawaii ame na wahi palaumoena me na wahi paipu a koe mai no la hoi kakou me na wahi kahua hale, ina la hoi ua pono loa, aole auanei, ke papapau nei he aa ko kauhale, o ka noho kamaaina ole paha auanei koe o kauhale.

Ke ike nei au i ka holopapa a holoawai o ka nonoho mai a na helehelena malihini ma na makalua o na kupa kamaaina a pau aku nei i ka nalohia, a ma kahi pa-kahea me na ani peahi o ka hookipa ana, ua hemahema ia mau wahi ma ko’u alahele ke nana aku, me he ala e i mai ana, ua pau ka oe hana, ua pio ka oe ahi.

Auhea oe e ka hoaloha, ke ike nei au ua hoopohihihiia ka noonoo, ua o aku ka hohonu o ke kumuhana mamua o ka hiki i ko’u noonoo a oo ke hoomaopopo, oiai, o oe no ke au kahiko, no ke au i hala.

Nolaila, ua kupono kou noonoo ana ame kou loea no ia au i hala aku, aka, no na mea pili i ko keia au hou, aole i kupono, aole kohu, no oukou no ka poe opio o ke au o ka holomua ma o ke kaniuhu, ike ole iho la oe i na popilikia e kaalo mau nei imua o keia au hou e nana ia aku nei.

Ke nana aku i ke ano o ka noho ana o ka oluolu, he pa holoholona puaa ame kinana moa no kela au e ke-ke mau ai o na kakahiaka nui.

I kauhale o Ioane ma me ko Kaaiahua ame ka halepili nui aku no hoi o Kamealoha mahope mai o kahi o Ailuwe [?? Ailuwene] a loaa kauhale o Naone e huli ana i Pauoa.

A mamua pono ae nei hoi ko Kamakau kauhale i ke kihi kahi a ka mea hanohano Kepoikai me kona mau hoa loea kanawai e luana ai me Koii, Keawehunahala, Kalaaukane, Kimona Kaai, Komoikeehuehu, Kamakini ame na Alii hoi me Kapaakea ma a lehulehu wale aku.

O ka uluwehiwehi maikai o ka ai o kaupapaloi me na pukoula, ka maia me ka papaia hoohoihoi manaolana ma kuauna uliuli i ka mauu manienie he ui hoi kau.

Ke nana aku i ke kuipua ilima a kamaliiwahine a he mau leo hauoli o na aka a na keikikane hoohonehone kolohe e ne hone ana i ke kulu o ke kakahiaka. Aloha no ia mau la ke hoomanao ae.

A e like me ka laukanaka oia mau la, a i ka laupai o na kane, na wahine ame na kamalii o ko kaua ewe ponoi e haiamu muimuia ana ma o a maanei me ko lakou mau kino nunui o ka mohaha ame na helehelena hoihoi waipahe o ka ui o ke ola kino maikai.

O kekahi poe aia i kuauna kahi i walea ai; e kanu huli ana kekahi poe, a e kahu ai ana hoi kekahi poe.

O na wahine aia nui i kahawai kahi i haha opae ai me ka oopu, hoi ae no a me na wahi ao-luau, holu iho la kahi iniki kukui inamona he kani hoiia o ka muka.

He mea maopopo loa iloko o na makahiki lehulehu i aui hope aku la maluna o na eheu o ke au i hala hope o ka manawa, he mea oiaio loa a oia maoli no ke kulana o ka aina a me ka noho’na o ka manao lokahi o ka wahine me ke kane me ka ohana i kahi hookahi me na manaolana onipaa e ola ai au i hala.

Nani ia ua ike ae la kakou i ka noho’na lahui Hawaii aloha o’u oiwi o ka pupuu hookahi aloha na kini o ka ewe ka i’o ka iwi ame ke koko o ka iwikuamoo hookahi o ka minamina ia kaua e Hawaii Kuauli mai na kupuna mai. Ua lawa keia.

(Alakai o Hawaii, 10/30/1930, Aoao 3)

AlakaioHawaii_10_30_1930_3

Ke Alakai o Hawaii, Buke 3, Helu 25, Aoao 3. Okakopa 30, 1930.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s