Kamehameha V address at the opening of the legislature, in Hawaiian, 1868.

E na ‘Lii a me ka Poeikohoia—

Ua loohia mai ka pilikia nui maka mokupuni o Hawaii. Ke kono mai nei ka hana o ka’u oihana, e hele aku au iwaena o ko’u mau Makaainana, oiai, iloko o keia mau la pilikia o lakou; ae haalele iho i ke Kulanakauhale Alii o ka Aupuni. Ua haawi aku au i kekahi Komisina Alii, e hoomalu ia’na e ko’u Makuakane aloha nui ia, ma ke ano Peresidena, a na ia Komisina e wehe ae i ka haalawai ana, o ke Kau Ahaolelo o keia makahiki.

Mamua ae o keia mau hebedoma i hala aku, ua holo mua Ko’u Aupuni ma ka pomaikai mau me ke keakea ole ia. Ua maluhia, a ua lako, mai o a o.

E kulou haahaa aku kakou imua o ka makemake o ke Akua Mana Loa, oiai  ke kau mai nei oia i kona lima o kakou, a e malama kakou i ka naau koa, a ma ka haawi kupono ana i ko kakou aloha manawalea ana, e kokua aku i ko kakou pokii loohia i keia pilikia kaumaha a hikiwawe hoi.

Ke mau nei ko kakou noho pono ana me na Aupuni E. O ke kuikahi Panailike i noonooia e ka Ahaolelo i hala aku nei, Aole no i apono ia e ka Peresidena, a ke kali ia nei. Na ko’u Kuhina no ko na Aina E e hoike aku ia oukou i kela a me keia manawa na mea a pau i loaa mai e pili ana i keia mea.

Ua hoomaka au e hana i kekahi kuikahi me ke Aupuni Hui o Geremania Akau, a e hoopau i na kuikahi e noho nei me Bremen a me Hamburg. Ua olelo ia e hoopau loa i kekahi mau kuikahi  o kakou, a ua manaoia e hoololi ae i ko kaou kuikahi me Enelani a me Farani. Ke lana nei ko’u manao, e hoomahuahua ana ko kakou oihana kalepa me Europa a me Amerika Huipuia mamuli o na kuikahi i manaoia e hana aku.

Ua holo pono ko kakou launa aupuni ana me Japan, a e pomaikai ana ka oihana kalepa ke hooholo moku me na ohua moku mawaena o kela aupuni me kakou.

E hoike ana ko’u Kuhina Kalaiaina imua o oukou no na mea i hoomakaukau ia e ka Buro o na Ee Moku, i mea e loaa mai ai ka poe hana lima mai na aina e mai. A ua noi ia oukou e hoomahuahua ae i ka haawina i mea e hoao ai ko’u aupuni i ka lawe ana mai na kanaka mai na aina e mai e noho paa maanei. He hana nui keia. E hoike ia ana imua o oukou na hana o ka Papa Ola iloko o na makahiki elua i hala. Mamuli o ka hooikaika ana o ia Papa, e emi ana paha ka mai Pake.

Iloko o ka manawa kokoke e hiki ai, e hoike aku ana ko’u poe Kuhina imua oukou, ka nui o ka poino i loaa ma Hawaii ma ka olai a me ka pele. Ua lana nae ka manao, aole no e nui loa ana, aole hoi e lilo ana ia poino i mea e hoemi nui ai na haawina no na hana hou ma na mokupuni e ae.

Ma ka olelo hoike o ko’u Kuhina Waiwai, e ike ai oukou ua pono loa ke ano oia oihana aupuni. Ua maikai ka inoa o ke Aupuni, ua emi loa ka aie, a he koena dala nui e waihonei ma ka waihona. Ina i hooholo loa ia ke Kuikahi Panailike, alaila e manaoia e  kau i kekahi mau kanawai hou.

He mea na ka Ahaolelo e noonoo, ina paha e pono ke kokua dala aku i na mokumahu e hooholo mau nei iwaena o Honolulu me California, a pela hoi me ka hooholo mokumahu pili aina.

Ua hookohuia ka oihana kanawai me ka pololei a me ke kaulike.

Ua manaoia e holo pono ana ka oihana ina e hoololiia ka manawa o na kau jure. Na ko’u Loio Kuhina e hai aku ia oukou no ia mea.

Ke kuhikuhi aku nei au ia oukou i ka Palapala Hoike a ka Peresedena o ka Papa Hoonaauao. Ua kokua nui  ia me ka akahele nae, i ka poe kumukula i noi mai; ua kukuluia he mau hale kula ma kela wahi keia wahi; ua hookaawale na kane me na wahine i mau kula okoa; a me ka hana kaulike ana a me ke kokua pono ana, ua holo maikai ka oihana Hoonaauao.

E na ‘Lii a me ka Poeikohoia—

Ke hilinai nui nei au mamuli o ko oukou naauao a me ke aloha aupuni. E kokua mai ana oukou ia’u e imiaku ai i ka pono o ka lahui. Ke nonoi aku nei au i ke Akua Mana Loa, ka mea nana i hooponopono i na Aupuni, e hoopau i ko kakou mau pilikia, e alakai aku ia kakou iloko o ka pomaikai, a e kokua mai hoi ia’u e hapaimau i ka hanohano o Ko’u Lei Alii, a me ke kuokoa o ko kakou Aupuni.

A ke kukala aku nei au ua hoomakaia ano, ka Ahaolelo o ke Aupuni.

(Au Okoa, 4/23/1868, p. 2)

AuOkoa_4_23_1868_2.png

Ke Au Okoa, Buke IV, Helu 1, Aoao 2. Aperila 23, 1868.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s